Odpowiedzialność karna spółki za czyn zabroniony

Marcin Klonowski        10 czerwca 2018        Komentarze (0)

W pierwszych dwóch wpisach cyklu będę analizował kto i za co będzie odpowiadał na podstawie projektowanej ustawy. Na początku chciałbym wskazać na dwie istotne kwestie. Warunkiem odpowiedzialności karnej podmiotu zbiorowego nie będzie uprzednie skazanie osoby fizycznej za przestępstwo. Zlikwidowanie wymogu uprzedniej karalności znacznie poszerzy możliwość pociągania spółek do odpowiedzialności karnej. Druga zmiana polega na przyjęciu, iż podmiot zbiorowy będzie mógł odpowiadać za każdy czyn zabroniony przez ustawę jako przestępstwo i przestępstwo skarbowe. Obecnie może odpowiadać tylko za ściśle określone przestępstwa.

Podmiot zbiorowy będzie ponosił odpowiedzialność za dwojakiego rodzaju sytuacje. Pierwszą opiszę tutaj, a o drugiej wspomnę w ramach kolejnego wpisu.

  1. Odpowiedzialność podmiotu zbiorowego za czyn zabroniony.

1.1. Odpowiedzialność za działanie organu.

W podstawowym wariancie, odpowiedzialności podlegać będzie osoba prawna za czyn popełniony w związku z prowadzoną działalnością, poprzez działanie lub zaniechanie organu lub członka organu. W tym reżimie odpowiedzialności konieczne będzie ustalenie związku działania osoby wchodzącej w skład organu lub samego organu z działalnością podmiotu zbiorowego. Ustawodawca nie napisał, jak taki związek rozumieć. Niemniej kodeks karny w wielu przepisach posługuje się pojęciem „w związku”. Zarówno doktryna jak i orzecznictwo definiują to pojęcie dosyć szeroko. Poprzez popełnienie czynu w związku z działalnością podmiotu zbiorowego rozumieć należy każde zachowanie pozostające w relacji z całokształtem działalności spółki. Wyróżnienie w przepisie pojęcia „organu” i „członka organu” nie jest przypadkowe. Osoba prawna będzie mogła zostać ukarana nie tylko wtedy, gdy decyzje podjęła konkretna osoba fizyczna w ramach organu ale również kolektywnie cały organ. Taki zabieg legislacyjny zdecydowanie rozszerza możliwości ukarania spółki, bowiem nie wymaga ustalenia odrębnie motywacji wszystkich członków organu.

 Przykład: zarząd spółki w toku ubiegania się o uzyskanie kredytu składa poświadczający nieprawdę dokument, w wyniku czego uzyskuje wsparcie finansowe. 

1.2. Odpowiedzialność w związku z uzyskaniem korzyści majątkowej

Jeśli podmiot zbiorowy uzyska chociaż pośrednio korzyść majątkową, będzie odpowiadał również za czyn popełniony przez inne osoby związane ze spółką. Generalną cechą przestępczości gospodarczej jest dążenie do uzyskania korzyści majątkowej. Można zatem przypuszczać, że większość czynów zabronionych do których dojdzie w ramach działalności spółek rodzić będzie pewną korzyść. Za działanie jakich osób spółka będzie odpowiadać?

Podmiot zbiorowy może odpowiadać za zachowanie osoby fizycznej działającej w imieniu lub w interesie spółki zarówno w ramach uprawnienia do reprezentacji, podejmowania w jego imieniu decyzji lub wykonywania kontroli wewnętrznej jak i przy przekroczeniu uprawnienia oraz poprzez niedopełnienie obowiązku. Penalizacji na podstawie tego przepisu podlegać będą działania przede wszystkim prokurentów, pełnomocników czy dyrektorów finansowych. Osoba prawna będzie mogła zostać ukarana zarówno wtedy, gdy osoby takie działały w ramach swoich zakresu swoich kompetencji, jak i wtedy gdy je przekroczyły. O ile działanie w imieniu spółki dotyczy dosyć konkretnych przypadków, to działanie w interesie ma dosyć szeroki zakres znaczeniowy.

Przykład: prokurent spółki zawierając umowę wręcza łapówkę przedstawicielowi władz lokalnych.

Drugą i trzecią grupę podmiotów omówię łącznie. Osoba prawna będzie mogła zostać ukarana za popełniony czyn zabroniony przez osobę zatrudnioną (zarówno gdy czynu dopuści się w ramach obowiązków jak i gdy przekroczy swoje obowiązki) jak i osobę fizyczną dopuszczoną do działania w wyniku przekroczenia uprawnień lub niedopełnienia obowiązków. Przepis ten odnosić się będzie do szerokiej grupy podmiotów, a więc pracowników (przy czym raczej nie będzie dotyczyło to osób przyjętych w oparciu o umowę zlecenia lub o dzieło) oraz osób faktycznie wykonujących czynności bez formalnego zaszeregowania.

Osoba prawna będzie mogła zostać ukarana również za czyn przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną lub innym podmiotem zbiorowym, bezpośrednio współdziałającego z osobą prawną w realizacji celu prawnie dopuszczalnego. Ten przypadek rodzi szczególne ryzyko. Kluczem dla wyłączenia odpowiedzialności osoby prawnej za działania nieuczciwego partnera jest wprowadzenie odpowiednich procedur oceny rzetelności kontrahentów gospodarczych. Będę o tym pisał w kolejnych wpisach dotyczących należytej staranności. Już w tym miejscu wskazać należy, iż regulacja ta będzie miała znaczenie przede wszystkim dla przestępczości skarbowej związanej z obrotem karuzelowym. Odpowiedzialność za takie zachowania rodzi pewne wątpliwości natury konstytucyjnej.

Przykład: spółka x handluje ze spółką y stalą na szeroką skalę. Jak się okazuje w kilku przypadkach, na skutek działań pracowników niższego szczebla, dochodzi do procederu tzw. obrotu karuzelowego.

1.3. Odpowiedzialność w związku z ruchem przedsiębiorstwa lub zakładu.

Osoba prawna odpowiada jeszcze za jeden rodzaj czynów zabronionych. Przedsiębiorca może zostać pociągnięty do odpowiedzialności również wtedy, gdy czyn popełniony jest bezpośrednio w związku z ruchem przedsiębiorstwa lub zakładu podmiotu zbiorowego w wyniku niezachowania reguł ostrożności, nawet wtedy, kiedy nie ustalono sprawcy czynu. Warunkiem takiej odpowiedzialności nie jest uzyskanie korzyści majątkowej. Ten rodzaj odpowiedzialności jest również interesujący. Przypomina odpowiedzialność za ruch przedsiębiorstwa znaną z kodeksu cywilnego. W mojej ocenie w przepisie tym może chodzić nie tyle o to, że sprawcy nie ustalono, co raczej o to, iż generalnie nie można było go ustalić, ponieważ do wypadku doszło na skutek szeregu działań wielu osób. To właśnie kolektywne niezachowanie ostrożności może być skutkiem powstania szkody.

Przykład: kilku kolejnych pracowników nie zauważa nieprawidłowości w działaniu przepompowni ścieków. Na skutek awarii konieczne jest dokonanie zrzutu nieczystości do rzeki.

W kolejnym wpisie będę omawiał odpowiedzialność w związku z osiągnięciem korzyści majątkowej oraz to, kim jest podmiot zbiorowy.

{ 0 komentarze… dodaj teraz swój }

Dodaj komentarz

Wyrażając swoją opinię w powyższym formularzu wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Łukasz Chmielniak Kancelaria Adwokacka Twoich danych osobowych w celach ekspozycji treści komentarza zgodnie z zasadami ochrony danych osobowych wyrażonymi w Polityce Prywatności

Administratorem danych osobowych jest Łukasz Chmielniak Kancelaria Adwokacka z siedzibą w Katowicach.

Kontakt z Administratorem jest możliwy pod adresem mklonowski@chmielniak.com.pl.

Pozostałe informacje dotyczące ochrony Twoich danych osobowych w tym w szczególności prawo dostępu, aktualizacji tych danych, ograniczenia przetwarzania, przenoszenia danych oraz wniesienia sprzeciwu na dalsze ich przetwarzanie znajdują się w tutejszej Polityce Prywatności. W sprawach spornych przysługuje Tobie prawo wniesienia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych.

Poprzedni wpis:

Następny wpis: